نحوه تدوین استانداردهای حسابداری ایران

به نام خدا

 

صاحبان سرمایه‌، اعتباردهندگان‌، دولت و دیگر استفاده‏کنندگان برای تصمیم‏گیری در زمینه خرید‌، فروش‌، نگهداری سهام‌، اعطای وام‌، ارزیابی عملکردمدیران‌ و دیگر تصمیمات اقتصادی مهم به اطلاعات مالی معتبر‌، مربوط و قابل فهم نیازدارند. سرمایه‏گذاران زمانی در واحد اقتصادی سرمایه‏گذاری می‏کنند که اولا درباره آن اطلاعات کافی (شامل اطلاعات مالی) داشته باشند و ثانیا به این اطلاعات اطمینان کنند. اعتباردهندگان نیز بدون اطلاع از وضعیت مالی و عملکرد مالی واحد نمی‌توانندمنابع مالی خود را در اختیار آن قرار دهند. دولت هم در تصمیم گیری‌های مالی مختلف در سطح اقتصاد خرد و کلان به اطلاعات مالی نیاز دارد.

 همه این تصمیمات‌، سرنوشت اداره منابع کمیاب اقتصادی کشور را رقم می‌زند و بنابراین درصورتی که تصمیمات آگاهانه و مبتنی بر اطلاعات شفاف و قابل مقایسه نباشد‌، منابع اقتصادی تلف و اقتصادکشور آسیب می‌بیند.

          اگرچه اطلاعات مالی از منابع مختلف قابل استخراج است‌، امادر حال حاضر‌، صورت‌های مالی هسته اصلی منابع اطلاعات مالی را تشکیل می‌دهد وبنابراین باید از کیفیت مطلوبی برخوردار باشند. صورت‌های مالی زمانی از کیفیت مطلوب برخوردار خواهد بود که براساس ضوابط معتبر یعنی استانداردهای حسابداری تهیه شده باشد.

 

روش های  کلی تدوین استاندارد

چهار راه‌حل کلی‌، در سطح جهان‌، در مورد وضع و تدوین استانداردهای ملی حسابداری به کار گرفته شده است که به اختصار عبارتند از:

 

 1-تدوین استانداردها توسط جوامع حرفه‌ای

در این راه‌حل‌،استانداردهای حسابداری توسط هیاتی از حسابداران دارای صلاحیت علمی‌و خبره تدوین می‌شود که توسط جامعه یا جوامع حرفه‌ای حسابداری کشور برگزیده می‌شوند و با پذیرش اعضای حرفه‌، در پیوند و تبعیت از جامعه یا جوامع حرفه‌ای مربوط‌، استانداردهای وضع شده، ضمانت اجرایی می‏یابد.

        این شیوه وضع و تدوین بیشتر مبتنی بر روش‏های موردعمل در حرفه حسابداری و غالبا استقرایی است. این شیوه از لحاظ نظری‌، بر وضع استانداردها توسط حرفه و پذیرش استانداردهای وضع شده توسط اعضای حرفه مبتنی است‌؛ولی در دنیای امروز‌، مراجع دولتی و عمومی‌ و همچنین جوامع اقتصادی و تجاری عملا درانتخاب هیات تدوین استانداردها‌،  صاحب رای و نظر بوده‌اند و استانداردهای وضع شده با تایید و تسجیل آنها ضمانت اجرا می‌یابد. علاوه بر این‌، کشورهایی این شیوه رابرگزیده‌اند، یا تاکنون مبانی نظری مدونی تهیه کرده‌اند یا در جریان تدوین و تصویب آن هستند.

این راه‌حل معمولا در کشورهایی انتخاب شده است که جوامع حرفه‌ای پرسابقه‌، پایدار و توانمندی دارند. با این حال‌، برخی از صاحبنظران معتقدند که در این روش‌، وضع استانداردهای حسابداری تحت‌تاثیر منافع واحدهای بزرگ قرارمی‏گیرد.

 

2-تدوین استانداردها توسط جوامع حرفه‌ای و تصویب آن توسط مراجع عمومی 

در این روش‌، استانداردهای حسابداری توسط هیات برگزیده جوامع حرفه‌ای حسابداری کشور تدوین می‌شود و سپس به تصویب مرجعی متشکل از حسابداران و دیگرمتخصصان ذی‌صلاح در امور اقتصادی کشور (به انتخاب مقامات و نهادهای دولتی و عمومی‌کشور)  می‌رسد و به این ترتیب‌، ضمانت اجرا می‌یابد.

مزیت این کار‌، مشارکت دولت و حرفه در وضع و تدوین استانداردهای حسابداری‌، امکان‏پذیری هدایت استانداردهادر جهت حفظ مصالح عمومی‌ و جلوگیری از غلبه منافع واحدهای بزرگ بر فرآیند تدوین استانداردها است.

        در مقابل‌، وجود مرجعی برای تدوین و مرجع دیگری برای تصویب استانداردها‌، موجب بروز اختلاف و کندی جریان تدوین استاندارد می‏شود.


 3-تدوین استانداردهای حسابداری توسط مرجع منتخب دولت

در این روش‌، تدوین استانداردهای ملی به سازمان یا نهادی دولتی یا هیاتی از حسابداران خبره و ذی‌صلاح به انتخاب مراجع و مقامات دولتی واگذار می‌شود و استانداردهای وضع شده توسط چنین مرجعی به عنوان مقررات مبتنی بر قانون‌، ضمانت اجرایی می‌یابد.

        مزیت این راه‌حل‌، تدوین استانداردهای ملی بنابر نیازها و الزامات جامعه و در راستای منافع و مصالح عمومی‌است.در مقابل‌، به علت عدم مشارکت و دخالت جوامع حرفه‌ای در جریان تدوین استانداردهای ملی‌، پذیرش استانداردهای وضع‌شده با دشواری‌هایی مواجه می‌شود.

          علاوه براین‌ ممکن است که استانداردهای ملی تفاوتی چشمگیر با استانداردهای قابل قبول در مقیاس جهانی بیابد که اطلاعات و صورت‌های مالی تهیه شده براساس آن در روابط و مناسبات بین‌المللی غیرقابل استفاده شود.

 


4-پذیرش استانداردهای بین‌المللی حسابداری

در این راه‌حل‌، مرجع وضع استانداردهای حسابداری کشور اعم از اینکه توسط دولت یا جوامع حرفه‌ای برگزیده شده باشد‌، استانداردهای بین‌المللی مصوب کمیته بین‌المللی،  را به عنوان استاندارد ملی می‌پذیرد و رعایت آنرا در کشور الزامی‌ می‌کند.

 در عین حال‌، برای انطباق استانداردهای بین‌المللی با شرایط خاص کشور ممکن است از بین روش‌های پذیرفته شده در استانداردهای بین‌المللی‌، روشی را برگزیند که مناسب‌تر تشخیص می‌دهد یا تعدیلات کوچکی را دراستانداردها به عمل آورد.

          این راه‌حل ضمن دارا بودن مزیت انطباق استانداردهای ملی حسابداری براستانداردهای بین‌المللی‌، مرجع ملی تدوین استاندارد را از زحمت مطالعه و بررسی در امر تدوین استانداردهای ملی معاف می‌کند.در مقابل‌، احتمال عدم انطباق استانداردهای حسابداری را با اوضاع و احوال و شرایط کشور و مناسبات حقوقی حاکم بالا می‌برد.

 

 
 دلیل وضع و تدوین استانداردهای ملی حسابداری  در ایران

همزمان با تحولات گسترده در مجامع حرفه‌ای در جهان و ایجادمراجع حرفه‌ای حسابداری و حسابرسی بین‌المللی‌، همواره دغدغه وجود استانداردهای حسابداری و حسابرسی و وجود مرجعی برای تدوین استانداردها در ایران وجود داشته است.

        پیروزی انقلاب اسلامی‌در بهمن ماه 1357 منجر به مصادره شرکت‌های متعلق به برخی سرمایه داران‌، ملی کردن تعدادی از صنایع و واحدهای اقتصادی و انتخاب مدیران دولتی برای تعدادی از این واحدها شد و کنترل و مالکیت بخش عمومی ‌برتعداد زیادی ازشرکت‌ها و واحدهای اقتصادی‌ به ایجاد سازمان‌ها و نهادهای اداره‌کننده انجامید وتشکیل موسساتی را ضروری ساخت که حسابرسی شرکت‌ها و سایر واحدهای اقتصادی ملی یامصادره شده را عهده‌دار شوند.

 

 

تشکیل موسسه حسابرسی

 ایجاد صنایع ملی و سازمان برنامه‌،موسسه حسابرسی بنیاد مستضعفان و موسسه حسابرسی شاهد در سال‌های 1359 تا 1362 ناشی از این نیاز بود. در سال 1362 موضوع ادغام موسسات حسابرسی بخش عمومی‌مطرح شد و قانون تشکیل سازمان حسابرسی به تصویب رسید.با تصویب اساسنامه قانونی سازمان حسابرسی در سال 1366‌، موسسات حسابرسی موجود بخش دولتی ادغام و سازمان حسابرسی تشکیل شد.

          تصویب اساسنامه سازمانی حسابرسی‌ در سال1366‌،فرصت مناسبی ‌برای تصویب قانون و مقررات در زمینه حسابرسی در ایران بود و همین امر‌، توجه تدوین‌کنندگان اساسنامه سازمان حسابرسی را به موضوع تدوین استانداردها جلب کرد واین اندیشه را به وجود آورد که نظر به فقدان مراجع حرفه‌ای در کشور‌ در شرایط حاضرکه اساسنامه یک موسسه حسابرسی دولتی در حال تدوین است، وظایف مربوط به تدوین استانداردهای ملی در آن گنجانده شود؛ بنابراین براساس بند 4 تبصره 2 قانون تشکیل سازمان حسابرسی و ماده 6 قانون اساسنامه سازمان حسابرسی‌، وظیفه تدوین و تعمیم اصول و ضوابط حسابداری و حسابرسی به این سازمان محول شد.  همچنین براساس بند ز ماده 7اساسنامه قانونی سازمان حسابرسی‌، مرجع تخصصی و رسمی ‌تدوین اصول و ضوابط حسابداری و حسابرسی در سطح کشور انتخاب و گزارش‌های حسابرسی صورت‌های مالی که در تنظیم آنهااصول و ضوابط تعیین شده از طرف این سازمان رعایت نشده باشد، در هیچ‌یک از مراجع دولتی قابل استفاده نخواهد بود.

سازمان حسابرسی برای انجام این وظیفه مهم درزمینه استانداردهای حسابداری تاکنون اقدامات قابل‌توجهی انجام داده است ودر‌حال‌حاضر‌، مجموعه استانداردهای ملی حسابداری تدوین شده توسط این سازمان‌، بالغ بر28  استاندارد حسابداری است که در قالب نشریه شماره 160 سازمان حسابرسی در اختیارهمگان قرار دارد.

به  دنبال تدوین و انتشار رهنمودهای مختلف حسابداری در سالهای1373ـــ 75، در سال 1378 مجموعه رهنمودهای حسابداری تهیه و پس از تصویب مراجع ذیصلا‌ح به مدت دو سال به صورت آزمایشی لا‌زم‌الا‌جرا شد. با جمع آوری و مطالعه نظرها و پیشنهادهای ارائه شده نسبت به رهنمودهای حسابداری منتشر شده و مطالعات و بررسیهای تکمیلی، در سال 1379 در هماهنگی با استانداردهای بین‌المللی حسابداری، 22 استاندارد تدوین و منتشر و از آغاز سال1380 لا‌زم‌الا‌جرا شد. در سال 1380، سه استاندارد حسابداری دیگر به تصویب مجمع عمومی سازمان حسابرسی رسید و از سال 1381 لا‌زم‌الا‌جرا گردید. دو استاندارد نیز در سال 1384 و یک استاندارد دیگر نیز در سال 1386 به تصویب رسید به این ترتیب تاکنون28 استاندارد حسابداری تدوین و منتشر شده است. برای انطباق بیشتر با استانداردهای بین المللی ،در سال 1384 تعداد 4 تا از استانداردها که شامل استانداردهای شماره 4،5،18،19 می باشد و نیز درسال 1386 نیز 2 استاندارد دیگر که شامل استاندارد های 11،12 می باشد ، مورد تجدید ارزیابی قرار گرفت  

 

 

 

 

جامعه حسابدارن رسمی ایران

جامعه حسابداران رسمی ایران به منظور اعمال  نظارت  مالی  بر واحدهای  تولیدی ، بازرگانی  و  خدماتی ،  همچنین  حصول  اطمینان  از

/ 1 نظر / 300 بازدید
مرتضی ایمانی

سلام وقت بخير... دوست عزيز در نظر دارم تا براي دانشجويان پيام نور واحد گلستان رباط کريم (بهارستان) وبلاگي ارتباطي بسازم. در صورتي که بنده رو در اين امر ياري کنيد ازتون ممنون ميشم به اميد موفقيت و کاميابي شما مرتضي ايماني