هزینه یابی و مدیریت بر مبنای فعالیت ( ABC&ABM)

 

 

 

 

به نام خدا

 

هزینه یابی و مدیریت  بر مبنای فعالیت ( (ABC&ABM

 

 

استاد راهنما  :جناب دکتر دستگیر

 

گردآورندگان :

راحیل شفیعی سروستانی

الهام آبشیرینی

 

 

بهار88

مقدمه

با توجه یه تغییرات  شگرفی که در زمینه تکنولوژی و ارائه روشها و دیدگاههای جدید از اوایل دهه 80 ایجاد گردید ، سازمانها به این نتیجه رسیدند که برای ادامه حیات خویش و ارائه خدمات برتر به مشتریان باید شیوه ها و فرایندهای خود را بهبود بخشند و برای بقا در بازار ضمن افزایش مستمر کیفیت ، هزینه را به نحو قابل قبولی پایین آورند ،البته رشد سریع تکنولوژی در ابعاد مختلف این امکان را تا حدی برای آنها فراهم می آورد، اما علاوه بر این ،این سازمانها می بایست در روشهای حسابداری و مدیریتی خویش تجدید نظر کنند . چون اتکا به روشها و تکنیکهای سنتی دیگر نمی توانست نیازهای امروزی آنان را برآورده کند. این نیاز مبرم از یک طرف و رشد و توسعه  دیدگاههای جدید در زمینه حسابداری مدیریت از طرف دیگر ،باعث ایجاد تحول در ارائه روشهای نوین محاسبه بهای تمام شده گردید .

 

تاریخچه ABC

تفکر ایجاد ارتباط بین هزینه ها و فعالیتها  در اواخر دهه 1960 و اوایل 1970 در آثار برخی از نویسندگان از جمله سالومنز و استاباس  ارائه گردید. در دهه 1980 با افزایش رقابت و تغییرات سریع فناوری اکثر واحدهای اقتصادی ایالات متحده از سیستمهای هزینه یابی  استفاده می کردند که در دهه های پیشتر توسعه یافته بود . زمانی که رقابت شدت کمی داشت و مواد اولیه و دستمزد مستقیم به عنوان جمع بهای تمام شده محصولات بیشتر شرکتها به حساب گرفته می شد و استفاده موثر و کارآمد از کار مستقیم ،عامل مهمی در موفقیت به حساب می آمد . با توجه به نقش تعیین کننده رقابت در بقای شرکتها ، مبنای رقابت فراتر از استفاده موثر از کار مستقیم قرار گرفت و آشکار شد که  سیستمهای هزینه یابی سنتی برای براورده کردن نیازهای واحدهای اقتصادی فعال در محیط اقتصادی جدید نامناسبند . در اواخر دهه1980 به دنبال انعکاس ضعفها و نارساییهای سیستمهای رایج حسابداری در ارائه اطلاعات دقیق هزینه ،توجه جدی در محافل دانشگاهی و حرفه ای به رابطه بین فعالیت و هزینه بیشتر جلب گردید. این توجه عمدتا بر اساس پیدایش سه سازه اصلی بود.سازه اول تغییر نوینی بود که در دنیا جهت معرفی تکنولوژی مدرن ،مکانیزم های تولیدی جدید در کشورهای مختلف بویژه ژاپن و ... رخ داد.سازه دوم این بود که در دهه 1980 فلسفه فکری بسیاری از مدیران شرکتها دستخوش تغییرات عمده گردید و علاوه بر سودآوری ،رقابت در سطح جهانی ، افزایش رضایت مشتریان ، تاکید بر کنترل کیفیت محصولات و کاهش هزینه ها نیز جزء اهداف اصلی مدیران قرار گرفت .

سازه سوم این بود که عده ای از نویسندگان حسابداری به تشریح فضای جدید تولید ،نقشهای گوناگون تکنولوژی و دید گاههای جدید مدیران پرداختند . در این میان  محققانی چون رابرت کاپلان و روبین کوپر از دانشکده اقتصاد دانشگاه هاروارد  نسبت به دیگران تاثیر بسزایی در انعکاس نارسایی های سیستم های سنتی داشتند. این نویسندگان معتقد بودند که استفاده از سیستمهای سنتی نه تنها پاسخگوی احتیاجات مدیران نیست ،بلکه استفاده از اطلاعات آنها سبب گمراهی و عدم تصمیم گیری صحیح می شود . این شرایط  که به امر دسترسی به اطلاعات سریع و به موقع اهمیت زیادی بخشیده است ،منجر به پیدایش شیوه جدیدی برای هزینه یابی موسوم به ((هزینه یابی بر مبنای فعالیت )) گردید.

 

تعریف ABC

در ادبیات حسابداری تعاریف مختلفی از هزینه یابی بر مبنای فعالیت ارائه شده است:

 می هر و دیکین معتقدند : «هزینه یابی بر مبنای فعالیت یک روش هزینه یابی است که بهای تمام شده محصولات را از جمع هزینه فعالیتهایی که منجر به ساخت محصول می شوند بدست می آورد».

هیلتون می نویسد: «هزینه یابی بر مبنای فعالیت روشی است که در آن هزینه ها بر مبنای نسبت سهم فعالیتهای صرف شده بوسیله هر محصول، از یک مخزن هزینه به محصولات مختلف تخصیص داده می شود».

در واقع می توان گفت که سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت یکی از سیستم های نوین هزینه یابی محصولات و خدمات است که نیازهایی از قبیل محاسبه صحیح بهای تمام شده محصول، بهبود فرایند تولید، حذف فعالیت های زائد، شناخت محرک های هزینه، برنامه ریزی عملیات و تعیین راهبردهای تجاری را برای واحد اقتصادی برآورده می سازد. این سیستم به جای پرداختن به معلول ، علت ایجاد هزینه و تولید را کالبدشکافی می کند و اگر فعالیتی دارای فلسفه توجیهی و ارزش  افزوده نباشد، زمینه حذف، تعدیل یا بهبود آن را فراهم می کند. هزینه های بدون ارزش افزوده هزینه هایی هستند که:

۱-غیر لازم و غیر ضروری هستند.

2-لازم ولی بدون کارایی هستند.

 

فرآیند محاسبه بهای تمام شده توسط سیستم های سنتی

در سیستم های سنتی هزینه یابی بهای تمام شده هر محصول عبارت است از مجموع هزینه های مواد مستقیم ، کار مستقیم و سربار ساخت تخصیص یافته.هزینه سربار ساخت نیز با استفاده از نرخ سربار و محرک هزینه ای نظیر ساعت کار مستقیم محاسبه و تخصیص می یابد.در حالی که امروزه هزینه کار مستقیم غالبا کمتر از 15%ودر مقابل هزینه های سربار بیش از 50%از هزینه محصول را در بر می گیرد . بنابر این تخصیص هزینه های سربار بر اساس مبناهای همچون ساعت (هزینه ) کار مستقیم منجر به محاسبه نادرست بهای تمام شده محصولات می شود.

در نظام سنتی ، بهای تمام شده محصول طی فرایند زیر محاسبه می شود:

1.ردیابی مواد و دستمزد مستقیم به محصولات یا خدمات

2.تخصیص هزینه های سربار به محصولات یا خدمات بر مبنای یک نرخ جذب معین

3. محاسبه بها تمام شده محصولات

مهمترین مشخصات  سیستمهای هزینه یابی سنتی ،به شرح زیر است :

·        هزینه های مواد مستقیم و دستمزد مستقیم  که مستقیما قابل تخصیص به تولیدات باشند.

·   سربارهای تولیدی و غیر تولیدی ،هزینه ها ی غیر مستقیم تلقی شده و با استفاده از نرخ سربار از پیش تعیین شده به تولیدات تخصیص داده می شوند. .متداول ترین مبنای مورد استفاده برای تخصیص هزینه های سربار به تولیدات،ساعات کار مستقیم است .

 

 ایرادات و نارسایی های سیستم هزینه یابی سنتی

به این شیوه محاسبه بهای تمام شده ایراداتی وارد شده است که می توان موارد زیر را بیان کرد:

1)     هزینه کار مستقیم اهمیت خود را از دست داده است.

2)     استفاده از یک مبنای تخصیص نمی تواند به شیوه مناسبی تمام روابط بین هزینه ها را نشان دهد.

3)     علی رغم بالا بودن سهم هزینه سربار در هزینه محصول، نحوه تخصیص هزینه سربار به هر اندازه که باشد فاقد اهمیت است.

4)     این سیستم در جریان تولید پیچیده و غیرمعمول جوابگو نمی باشد.

5)     اطلاعاتی صحیح و واقعی در مورد بهای تمام شده و سودآوری شرکت ارائه نمی کند.

بسیاری از شرکتها به منظور برطرف نمودن انتقادات مطرح شده در بخش قبل به سمت استفاده از سیستم ABC گرایش یافته اند. این سیستم جانشین هزینه یابی سفارش کار یا روش مرحله ای نیست، بلکه می تواند همراه با آنها به کار گرفته شود . سیستم ABC فلسفه نوین مدیران (جلب رضایت مشتریان) و رقابت با سایر شرکت ها را به طور کمی در هزینه یابی محصول منظور می کند. یعنی این سیستم علاوه بر هزینه های مواد مستقیم و دستمزد مستقیم ، هزینه های گوناگون مربوط به تکنولوژی، کیفیت محصول و هزینه های مربوط به تولیدات انعطاف پذیر را نیز در برمی گیرد.

          از دیدگاه کلی مهمترین دلایل نارسایی ،سیستم سنتی به شرح زیر است:

1-عدم توانایی در ارائه اطلاعات بهای تمام شده خصوصا در سازمان هایی که خدمات متنوع و گوناگونی را به مشتریان خود ارائه می کنند . از آنجا که سیستمهای سنتی خصوصیات خاص هر خدمت را در تسهیم هزینه ها در نظر نمی گیرند ،باعث تخصیص غلط هزینه ها و عدم محاسبه دقیق قیمت تمام شده محصولات می گردد.

2-عدم تفکیک حوزه هزینه های غیر مشابه: در سیستمهای سنتی  برای جمع آوری هزینه های دستمزد و سربار از مراکز هزینه مشترک  استفاده می شود .این مسئله باعث تخصیص غیر واقعی هزینه ها به خدمات ارائه شده می گردد.

3-استفاده از مبنای مشترک و واحد برای تخصیص هزینه ها :این سیتمها معمولا از یک مبنای تسهیم ،برای تخصیص هزینه های گوناگون استفاده می کنند. از جمله این مبنا ها استفاده از ساعات کار مستقیم نیروی انسانی است. با توجه به این که در حال حاضر با پیچیدگی و تغییرات سریع تکنولوژی،میزان دخالت نیروی انسانی در فرایند کاری بسیار کم شده است ،بنابراین با استفاده از این مبنا تسهیم هزینه ها به طور واقعی انجام نمی شود .

4-عدم تهیه اطلاعات دقیق در مورد بهای تمام شده و سایر اطلاعات مورد نیاز تصمیم گیری :سیستمهای سنتی هزینه های موجود در سازمان را عمدتا به دو  گروه هزینه های ((مستقیم)) و هزینه های ((دوره ای ))تقسیم می کند ،و فقط هزینه های مستقیم را در محاسبه بهای تمام شده منظور می کند . اما در تصمیم گیری ها نیاز به استفاده از هزینه های مستقیم و هزینه های دوره ای است . بنابر این با اتکا به روشهای سنتی امکان تجزیه و تحلیل بیشتر در مورد بهبود فعالیت ها ،روشهای کاهش هزینه هاو...را فراهم نمی کند .

5-سیستمهای سنتی ،مزایای بدست آمده از دگرگونی  فرایند ها  و بهبود در روشها را به عنوان صرفه جویی  در نیروی کار به حساب می آورند. بنابر این بهبود عملکردها را در فرایندهای عملیاتی نشا ن نمی دهند .

6-سیستمهای هزینه یابی سنتی ،اطلاعات واقعی را از فرایند عملیات و هزینه ها نشان نمی دهند. این سیستمها فقط هزینه هایی که به راحتی قابل شناسایی هستند را در محاسبه بهای تمام شده در نظر می گیرند و هزینه های غیر مستقیم نقشی در محاسبه بهای تمام شده ندارند.

 

حرکت به سوی ABC

نارسایی های سیستمهای سنتی ،رشد رقابت و پیچیده شدن تکنولوژی نیاز به بکار گیری و استفاده از روشهای جدید هزینه یابی را تشدید نموده است ، چون سازمانها برای قیمت گذاری محصولات و خدمات ،اتخاذ تصمیمات استراتژیک و.... نیاز به دسترسی به اطلاعات صحیح در مورد هزینه ها دارند. بدیهی است که سیستمهای سنتی به دلیل ماهیت خود در این زمینه کارا نمی باشند . از این رو  بسیاری از شرکتها به منظور برطرف نمودن انتقادات مطرح شده در بخش قبل به سمت استفاده از سیستم ABC گرایش یافته اند. این سیستم جانشین هزینه یابی سفارش کار یا روش مرحله ای نیست، بلکه می تواند همراه با آنها به کار گرفته شود . سیستم ABC فلسفه نوین مدیران (جلب رضایت مشتریان) و رقابت با سایر شرکت ها را به طور کمی در هزینه یابی محصول منظور می کند. یعنی این سیستم علاوه بر هزینه های مواد مستقیم و دستمزد مستقیم ، هزینه های گوناگون مربوط به تکنولوژی، کیفیت محصول و هزینه های مربوط به تولیدات انعطاف پذیر را نیز در برمی گیرد.

 

اصول و مبانی هزینه یابی بر مبنای فعالیت

1-هزینه های سربار اختصاص یافته به محصولات/خدمات باید هزینه های سرباری که واقعا برای آن محصولات را صرف شده را منعکس نمایند .

2-این هدف از طریق یک تجزیه و تحلیل از فعالیت ها و علل بوجود آمدن آنها محقق می شود.

3-فعالیتها((آنچه که شرکت انجام می دهد )) می باشند . به عنوان مثال یک اقدام ، فرایند یا معامله که بخشی از تولید یک محصول یا خدمت می باشد .

4- فعالیت ها را می توان در سطوح مختلفی از جزئیات تعریف نمود.

5-فعالیتها منابع را مصرف می نمایند و باید برای کسب و کار ارزش ایجاد نمایند.

6-مصرف منابع موجب می شود که هزینه ها اتفاق بیفتند.

7-بنابراین فعالیتها ، هزینه ها را به وجود می آورند.

8-مدیران گذشته ، می کوشیدند تا هزینه ها را به طور مستقیم مدیریت نمایند.

9- ABC بیان می دارد که بهتر است فعالیتهایی را که موجب بوجود آمدن هزینه ها می شوند،مدیریت نمود.به عبارتی مدیریت کردن ریشه ها و علل بوجود آمدن هزینه ها.

 

مراحل ABC

1-تعریف فعالیتها و هزینه های آنها

2-تعیین عوامل بوجود آورنده هزینه ها(محرک هزینه ها)

3-محاسبه نرخ عامل بوجود آورنده هزینه

4-فراهم نمودن نرخ عامل هزینه برای محاسبه هزینه محصولات یا خدمات.

 

 

1.تعریف فعالیتها

در تولید و تجارت هر عملی که به منظور تولید ، توزیع و ارائه خدمات انجام شود و ماهیت تکراری در انجام وظایف فوق داشته باشد،کار یا فعالیت نامیده می شود.به عبارت دیگر مجموعه اقدامات انجام شده ،فعالیت تعریف می شود.در شناسایی و طبقه بندی فعالیتها توجه به موارد زیر سودمند خواهد بود:

1-توجه به نمودار سازمانی و نمودار فرآیندها در شناسایی فعالیتها سودمند و ضروری است.

2-در تعییین تعداد فعالیت به همگن بودن فعالیتها توجه شود.همگن بودن فعالیتها بدین مفهوم است که اقلامی از هزینه سربار در یک گروه گردآوری شوند که تقریبا به نسبتی یکسان توسط هریک از محصولات به مصرف برسند .   

 

طبقه بندی هزینه ها در روش ABC

در سیستم

/ 0 نظر / 167 بازدید